American History X Edward Norton
American History X Edward Norton

In Nederland verscheen de film pas in mei 1999, maar in de Verenigde Staten kwam de moderne klassieker American History X alweer 20 jaar geleden uit. Twintig jaar later vinden het nog steeds Edward Norton’s beste rol. Maar niet alleen vanwege zijn met een Oscar genomineerde schokkende rol als neonazi Derek Vinyard is American History X het kijken waard.

1 - We vinden het nog steeds Edward Norton’s beste rol

Edward Norton had pas een handvol films op zijn naam staan toen hij begin 1997 aan de opnames van dit confronterende drama begon. Na zijn Oscarnominatie en zijn Golden Globe voor zijn juichend ontvangen debuutrol in Primal Fear was deze nieuwe acteur meteen een ster om in de gaten te houden. Maar voor zijn rol als de afschrikwekkende Derek Vinyard haalde Edward echt alles uit de kast, waaronder ook een heleboel gewichten: De normaal zo iele acteur trainde er 15 kilo spieren bij voor deze rol. Twintig jaar later staat zijn ijzingwekkende acteerprestatie nog steeds als een huis overeind, en wint deze rol het op punten van zijn andere beroemdste rol, die van de verteller in Fight Club. (Alhoewel we erbij moeten zeggen dat Edward in de gitzwarte maar hilarische komedie Death to Smoochy onverwacht ijzersterk was, en dat die rol als goede derde in één adem met bovengenoemde klassiekers genoemd mag worden).

 

2 - Edward Furlong is te zien in zijn laatste grote rol

Na Terminator 2: Judgment Day leek Edward Furlong een grote ster te worden, maar doordat hij al op jonge leeftijd hevig aan de drugs verslaafd raakte is zijn carrière nooit meer van de grond gekomen. In deze film zien we hem nog één keer diepe indruk maken. Hierna had hij nog wel een sterke rol in de kleine indie-film Animal Factory, en een paar jaar terug dook ‘ie nog even op in The Green Hornet, maar het is met zijn acteerloopbaan nooit geworden wat het had kunnen worden.

 

3 - Het is boeiend om te zien dat een film waar alles misliep zo goed uitpakte

Ook al wordt American History X inmiddels gezien als een moderne klassieker, regisseur Tony Kaye zal het daar niet mee eens zijn. De filmmaker kreeg tijdens de opnames knallende ruzie met Edward Norton, die vervolgens de film grotendeels zelf monteerde. Kaye wilde vervolgens dat zijn naam van de titelrol zou worden gehaald, of zelfs vervangen zou worden door ‘Alan Smithee’; het vaste Hollywood-pseudoniem dat regisseurs gebruiken als ze niet met een film geassocieerd willen worden. Uiteindelijk lag Kaye zo overhoop met de studio dat hij die tevergeefs probeerde aan te klagen voor 200 miljoen dollar.

More content below the advertising

4 - Het is schrikken hoeveel er sindsdien veranderd is

In 1998 deden we nog lacherig over de white supremacy-movement; het leek toen een stelletje gefrustreerde losers die vanuit de kelder van hun ouderlijk huis liepen te dagdromen over de dag waarop zij de macht zouden pakken. Twintig jaar later zit er een Oranje Mafkees in het Witte Huis die tijdens zijn campagne de volle steun genoot van de Ku Klux Klan, en die vorig jaar nog weigerde de rellende white supremacists in Charlottesville te veroordelen. Het beroemde Vice Magazine legde deze week nog tirades van Derek Vinyard en Donald Trump naast elkaar, en je schrikt als je ziet hoe identiek die zijn.

5 – De film is helaas actueler dan ooit

Zoals gezegd deden we misschien een beetje lacherig over American History X toen de film uitkwam, omdat het toen nog zo’n ver-van-m’n-bed-show was. Maar inmiddels is het helaas bittere ernst, met extreem-rechts bewegingen die overal ter wereld fors oprukken. Voor wie nog wat verder leesvoer wil: Het gerespecteerde magazine The Independent analyseerde uitvoerig waarom deze film X juist nu actueler is dan ooit. Je wordt er niet vrolijk van, maar dat werden we van American History X natuurlijk toch al nooit.