Wie is nu de ultieme Joker? Heath Ledger of Joaquin Phoenix?

Nu de langverwachte ‘superheldenfilm’ Joker te zien is, durven we de vraag voorzichtig te stellen… Stoot Joaquin Phoenix Heath Ledger van de troon als de ‘Beste Joker Ooit’?

Let op: dit artikel bevat een paar knoeperds van spoilers als je Joker niet gezien hebt!

We kennen The Joker als de hysterische vijand van Batman. Ondanks zijn rare uiterlijk en gedrag is hij levensgevaarlijk. Hij is een psychopaat en tegelijkertijd een genie, met een verknipt gevoel voor humor. Waar Batman de gevestigde orde vertegenwoordigt, is The Joker een afspiegeling van onvoorspelbaarheid en chaos. Het is Joker er (meestal) om te doen om Batman als symbool omver te werpen; als híj zijn zelfbeheersing kan verliezen, dan betekent dit dat níemand te vertrouwen is.

The Joker

Dit zijn een beetje de grote lijnen van de superschurk hoewel er ook best uitzonderingen te vinden zijn. The Joker uit de klassieke Batman-serie was bijvoorbeeld gewoon een plaatboef met een groene pruik!

More content below the advertising

 

The Dark Knight

Het is onduidelijk waar The Joker in The Dark Knight vandaan komt, en zo ziet hij het zelf ook graag. De anarchistische clown verschijnt op een slechte dag in Gotham City en heeft Batman duidelijk op de korrel. Hij wil bewijzen dat de inwoners van de stad niet deugen en zijn strijd met Batman is in die zin een soort filosofische battle (waarin natuurlijk ook échte klappen vallen). Ledgers Joker is in bijna alles de tegenpool van Batman, en de één kan eigenlijk niet zonder de ander bestaan. “I don’t want to kill you! What would I do without you?”

 

De Joker is een angstaanjagend figuur omdat zijn streken (min of meer) rationeel uitgedacht zijn. Daarnaast is hij gewetenloos en kijkt hij niet op een mensenleven meer of minder; hoe gewelddadiger hoe beter, want hij zet angst in als een middel. De Joker geeft eigenlijk alleen om chaos, want de miljoenen die hij buitmaakt in Gotham steekt hij zomaar in de fik. Met een dude erbij…

 

Ledgers Joker is slim, onvoorspelbaar, charismatisch (ergens toch wel), geestig, angstaanjagend én een psychopaat. In Joker staat de iconische villain er een… stuk minder formidabel op.

Joaquin Phoenix

Tegenover de anonieme Joker van Ledger, toont Joaquin Phoenix de bijzonder gekwelde Arthur Fleck, vóór hij in een superschurk verandert. Nou ja, superschurk; er is eigenlijk weinig super aan deze man. Fleck heeft meerdere stoornissen, een rotbaantje als freelanceclown en leidt een zéér naargeestig bestaan. Hij verzorgt zijn zieke moeder, probeert het te maken als standup-komiek en woont in een achenebbisj-flat in Gotham.

 

Fleck valt continu buiten de boot en zijn neergang had op verschillende momenten gekeerd kunnen worden. Deze Joker wordt gekenmerkt door ultieme wanhoop (het werd Gordon zelfs te veel!); de enige keer dat hij opgemerkt wordt is na een dubbele doodslag en een moord in de metro. Door de armoede in Gotham krijgt de beruchte schietpartij een politieke lading, waar Fleck stiekem van geniet. Negatieve aandacht is óók aandacht, en positieve aanmoediging heeft de proto-Joker nog nooit gehad. Als dit de enige manier is waarop mensen hem zien staan, dan moet het maar…

Fleck is totaal verknipt, maar kon alleen in een bad guy veranderen omdat bijna niemand in Gotham City zich verantwoordelijk gedraagt. Zelfs als hij wordt uitgenodigd in zijn favoriete talkshow, wordt hij alleen maar afgezeken door zijn idool. Phoenix’ Joker is ook allerminst een ‘mastermind’; hij struikelt zich een weg door het leven, en wordt het boegbeeld van een protest dat hij per ongeluk begon.

Een belangrijk punt, dat ook in de trailers werd aangestipt, is het moment dat Fleck gevraagd wordt naar zijn situatie. Ervaart hij negatieve gedachten, bijvoorbeeld? Hij antwoord getergd: “Ik heb alleen maar negatieve gedachten.”

 

Is this real?

Of, als we het nóg duisterder willen maken, kun je het ook vertalen als “Negatieve gedachten zijn het enige dat ik héb.” Zijn pogingen om aardig te zijn vinden geen gehoor, en uiteindelijk neemt zijn negatieve kant het helemaal over. Fleck blijft een zielig figuur, en de film maakt ook geen (anti-)held van hem. Zijn geweldsuitbarstingen worden niet goedgepraat, en je vraagt je voornamelijk af hoe de ‘geboorte van The Joker’ voorkomen had kunnen worden. Tenminste, áls je gelooft dat de belangrijkste gebeurtenissen in de film daadwerkelijk hebben plaatsgevonden… Daar is ook lang niet iedereen het over eens.

 

Arthouse Joker

Ledgers Joker lijkt meer op het personage zoals we hem kennen uit de comics en de eerdere Batman-films, zij het met een grimmig eigentijds karakter. Phoenix speelt de rol van Arthur Fleck briljant, maar in feite zou deze film ook kunnen werken zónder de link met Batman. Ledgers clown prince of crime was cooler, mysterieuzer én af en toe ontzettend grappig. Fleck is het grootste gedeelte van Joker meelijwekkend, en zijn gedrag pijnlijk om te zien, tot hij uiteindelijk niet meer te redden is. Het is een schitterende, nuchtere kijk op hoe een man totaal ontspoort, maar meer te vergelijken met bijvoorbeeld Travis Bickle uit Taxi Driver.

Ledger gaf Batman goed partij, en speelde op zijn minst gelijk tegen de ‘caped crusader’, omdat hij Harvey Dent krankzinnig maakte, waar Batman uiteindelijk voor opdraaide. Batman zou de zielige Arthur Fleck binnen een minuut opvouwen. Of… een ander iemand (die wél weet waar hij mee bezig is) neemt het persona van The Joker later over om de toekomstige Batman te kwellen?

 

Hoewel Joaquin Phoenix in Joker een geweldige prestatie levert, zijn we toch geneigd om Heath Ledger voorlopig als ‘de’ Joker te blijven bestempelen. Niets ten nadele van Phoenix, die de rol werkelijk waar opvréét. Qua acteerprestatie doet hij niet voor Ledger onder (en is hij misschien zelfs beter), maar The Joker in The Dark Knight is toch formidabel als nemesis van Batman.

De twee Jokers zijn nauwelijks met elkaar te vergelijken en allebei op hun eigen manier ontzettend interessant; iets wat Jared Leto’s vertolking bijvoorbeeld te weinig was. Joker is eigenlijk een slimme manier om comic-fans eens naar een ‘arthouse-film’ te krijgen (een poging waar The Joker zelf trots op zou zijn!).

 

In het grotere geheel, met The Dark Knight als de beste film uit de succesvolle trilogie, is de impact van Ledger een stuk groter. De aanwezigheid van Batman himself draagt daar natuurlijk ook aan bij. Toch is Joker als film absoluut niet te versmaden!